ذكرZâl-Kef-Râ

Zikr: "Zekertü'ş-şey'e bi-lisânî ve kalbî zikran" (bir şeyi dilimle ve kalbimle andım) dersin; "Ec'alhu minke alâ zukrin", yani: onu unutma.

Zeker: dişinin (ünsânın) zıddıdır.

Zikr: yücelik ve şereftir.

Müzkir: erkek çocuk doğurmuş kadındır.

Mizkâr: âdeti erkek çocuklar doğurmak olan kadındır.

Adî şöyle demiştir:

Mizkâr: otların erkeklerini (sert olanlarını) bitiren topraktır.

Dişi develerden müzekkere: yaratılışı ve huyu erkek devenin yaratılışı ve huyu gibi olan devedir.

(Denir ki) "racülün zekerun ve zekîrun", yani zikri (adı) iyi, yiğit, atılgan adam.

Ferrâ şöyle dedi: "Kem ez-zikratu min veledike?" (Çocuklarından erkek olanlar kaç tane?) denir, yani erkekler. "Seyfun müzekker": suyu (çeliği) iyi kılıç. "Seyfun zû zikrin", yani keskin kılıç. Baklagil (ot) zükûru: onların kalın olanlarıdır; huzâmâ ve papatya gibi.

(Otların) ahrârı ise ince ve değerli olanlarıdır.

Şeybânî şöyle derdi: Zükûr, acılığa doğru olanlardır, [belirsiz: mâ hiye].

Zikr: Zikr, hatırladığın bir şeyi akılda tutmaktır; "Huve minnî alâ zikrin" (o benim aklımdadır) denir. Zikr: bir şeyin dilinde dolaşmasıdır; "Cerâ minhu zikrun" (ondan bir söz geçti) dersin. Zikr: şeref ve şöhrettir; Yüce Allah şöyle buyurmuştur: "Şüphesiz o, senin için ve kavmin için bir şereftir." Zikr: dinin ayrıntılı açıklamasını içeren kitaptır. Peygamberlere ait her kitap zikirdir. Zikr: namaz, dua ve övgüdür. Peygamberlerin başına bir iş geldiğinde Allah'ın zikrine, yani namaza sığınırlardı. "Zikru'l-hakk": senettir; çoğulu "zukûru hukûkin"dur, "zukûru hakkin" da denir. Zikrâ: tezkîr (hatırlatma) için bir isimdir; tezkîr ise geçişlidir. Zeker (erkeklik organı) bilinen şeydir; çoğulu zikere'dir; bu sebeple ona yakın olan kısma mezâkîr denmiştir. Mezâkîr: adamın göbeğidir; tekil kullanılmaz; tekil kullanılırsa müzekker olur, mukdem ve mekâdîm gibi. Zükûre, zükûr ve zükrân, zeker'in çoğuludur; zeker dişinin zıddıdır. Hayvanlardan (erkekler için) zükûre denir.

Demirin zekeri: en kuru ve en sert olanıdır; kılıca müzekker denmesi bundandır; keser, balta ve benzeri de bununla nitelenir. "İmraatun müzekkeretun" ve "nâkatun müzekkeretun" denir, erkeğin yaratılışında olduğunda ya da huylarında ona benzediğinde. "Ezkerati'n-nâkatu ve'l-mer'e" denir, dişi deve ve kadın erkek doğurduğunda. "İmraatun mizkâr" denir, erkek çocuğu çok doğurduğunda. Hamile kadın için duada "Eyserti ve ezkerti" denir, yani doğumu ona kolay olsun ve erkek doğursun. İstizkâr: ezberlemek için ders çalışmaktır. Tezekkür: kaçmış olanı aramaktır.

Zâl, kâf ve râ (harfleri) iki asıldır; babın kelimeleri bunlardan dallanır. Müzkir: erkek çocuk doğurmuş kadındır. Mizkâr: âdeti erkek çocuklar doğurmak olan kadındır. Adî şöyle demiştir:

Mizkâr: otların erkeklerini bitiren topraktır. Dişi develerden müzekkere: yaratılışı ve huyu erkek devenin yaratılışı veya huyu gibi olan devedir. Ferrâ şöyle dedi: "Kem ez-zikratu min veledike?" denir, yani erkekler (çocuklarından erkek olanlar kaç tane?). "Seyfun müzekker": suyu (çeliği) iyi kılıç. "Zû zikrin", yani keskin.

Baklagil (ot) zükûru: onların kalın olanlarıdır, huzâmâ ve papatya gibi. Otların ahrârı: ince ve değerli olanlarıdır. Şeybânî şöyle derdi: Zükûr, acılığa doğru olanlardır, [belirsiz: mâ hiye].

Diğer asıl: "Zekertü'ş-şey'e", "nesîtuhû"nun (onu unuttum) zıddıdır. Sonra dil ile zikir buna yüklenmiştir. "Ic'alhu minke alâ zukrin" derler, zâl'in ötresiyle, yani onu unutma. Zikr: yücelik ve şereftir; bu da aslın kıyasıdır. "Racülün zekerun ve zekîrun" denir, yani zikri (adı) iyi, yiğit, atılgan adam.